Rodzaj tłuszczu a ryzyko niepłodności. Co mówi nauka?
Długość życia w ostatnich dekadach znacznie się wydłużyła. Niestety, nasze możliwości rozrodcze nie podążają za tym trendem. Wiek reprodukcyjny, czyli okres największej płodności, zaczyna wyraźnie spadać po 35. roku życia.
Jednym z możliwych czynników wpływających na ten proces są ogromne zmiany w sposobie odżywiania – zwłaszcza w ilości i rodzaju spożywanych tłuszczów.
Jak zmieniły się tłuszcze w naszej diecie?
Jeszcze sto lat temu w diecie dominowały nasycone kwasy tłuszczowe i naturalne tłuszcze trans (np. z mleka i mięsa przeżuwaczy). Dziś jemy znacznie więcej kwasu linolowego (omega-6) pochodzącego z olejów roślinnych, a stosunek kwasów omega-6 do omega-3 wzrósł z ok. 1:1 do nawet 25:1. Ta dysproporcja może zaburzać szlaki metaboliczne i wpływać na płodność.
Najwięksi winowajcy: tłuszcze trans z przemysłu spożywczego
Najbardziej szkodliwe są przemysłowe tłuszcze trans (TFA – trans fatty acids) obecne w przetworzonej żywności, np.:
- margarynach twardych,
- wyrobach cukierniczych,
- fast foodach,
- gotowych przekąskach.
Badanie [Chavarro i in., 2007] wykazało, że zastąpienie zaledwie 2% energii pochodzącej z dobrych tłuszczów (MUFA, PUFA) taką samą ilością TFA podwajało ryzyko niepłodności owulacyjnej.
Dlaczego?
- tłuszcze trans zaburzają działanie receptorów PPAR, wpływających na metabolizm i
gospodarkę hormonalną,
- wbudowują się w błony komórkowe, zmieniając ich funkcję,
- zwiększają insulinooporność i nasilają stan zapalny.
W efekcie może dojść do zaburzeń owulacji, a także zwiększonego ryzyka endometriozy.
Nabiał – pełnotłusty czy odtłuszczony?
Ciekawe wyniki przyniosło badanie [Chavarro i in., 2007], w którym stwierdzono, że:
- pełnotłuste produkty mleczne wiązały się z niższym ryzykiem niepłodności związanej z zaburzeniami owulacji,
- nabiał odtłuszczony – z wyższym ryzykiem takich problemów.
Autorzy sugerują, że tłuste produkty mleczne zawierają więcej naturalnych estrogenów i
powodują mniej gwałtowny wzrost IGF-1 (hipoteza), co może wspierać funkcje owulacyjne,
zwłaszcza u kobiet bez typowych objawów PCOS.
Omega-3 i omega-6 – zachowaj równowagę
Wielonienasycone kwasy tłuszczowe (PUFA) musimy dostarczać z dietą. Zarówno omega-3, jak i omega-6 są potrzebne, ale w odpowiednich proporcjach.
Nadmiar omega-6 (z oleju słonecznikowego, sojowego, kukurydzianego) sprzyja powstawaniu prozapalnych związków, które mogą zaburzać:
- syntezę hormonów płciowych,
- dojrzewanie komórek jajowych,
- przebieg ciąży i porodu.
Z kolei omega-3 (EPA, DHA, ALA) wspierają:
- regulację cyklu owulacyjnego,
- wzrost progesteronu,
- prawidłowy rozwój zarodka,
- jakość nasienia u mężczyzn.
Omega-3 a płodność męska
Badania pokazują, że suplementacja EPA i DHA może poprawić:
- liczbę plemników,
- ich ruchliwość,
- prawidłową budowę.
Działają też przeciwutleniająco, chroniąc komórki rozrodcze przed stresem oksydacyjnym – jednym z głównych wrogów płodności męskiej.
Jak dbać o płodność przez dietę?
1. Ogranicz do minimum produkty z tłuszczami trans (czytaj etykiety, unikaj „częściowo utwardzonych olejów”).
2. Wybieraj pełnotłuste produkty mleczne zamiast odtłuszczonych (o ile nie ma przeciwwskazań zdrowotnych).
3. Zadbaj o dobry stosunek omega-3 do omega-6:
- źródła omega-3: tłuste ryby morskie, siemię lniane, nasiona chia, orzechy włoskie,
- ogranicz oleje bogate w omega-6.
4. Włącz do diety zdrowe tłuszcze jednonienasycone (oliwa z oliwek, awokado).
Podsumowanie
Rodzaj tłuszczu w diecie ma ogromne znaczenie dla zdrowia reprodukcyjnego.
Przemysłowe tłuszcze trans, nadmiar omega-6 i niewłaściwe proporcje PUFA mogą zwiększać ryzyko problemów z owulacją, endometriozy czy obniżonej jakości nasienia. Z kolei zdrowe tłuszcze, zwłaszcza omega-3 i pełnotłusty nabiał, mogą wspierać płodność – zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn.
Bibliografia
1. Chavarro JE, Rich-Edwards JW, Rosner BA, Willett WC. Diet and lifestyle in relation to ovulatory disorder infertility. Obstetrics & Gynecology. 2007;110(5):1050–1058.
2. Fontana R, Della Torre S. The Deep Correlation between Energy Metabolism and Reproduction: A View on the Effects of Nutrition for Women Fertility. Nutrients. 2016;8(2):87.
3. Cichosz G, Czeczot H. Wpływ żywienia na płodność. Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej. 2012;66:828–837.
4. Cichosz G, Kowalska M, Ambroziak A. Tłuszcze w diecie człowieka – znaczenie zdrowotne. Roczniki Państwowego Zakładu Higieny. 2018;69(3):229–236.
5. Ostrowska L. Żywienie a płodność. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu. 2017;23(4):257–262.
6. Ouladsahebmadarek E, Tabrizi AD, Ghaemmaghami P, et al. Comparison of omega- 3 fatty acids and clomiphene citrate on induction of ovulation in women with polycystic ovary syndrome. Int J Fertil Steril. 2014;8(1):27–34.
7. Jeznach-Steinhagen A, Czerwonogrodzka-Senczyna A. Dieta a płodność kobiety. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna. 2013;1(4):156–162.
8. Safarinejad MR. Efficacy of omega-3 polyunsaturated fatty acids in idiopathic male infertility. Int J Androl. 2012;35(6):758–764.
